Zamek w Nidzicy to potężna warownia, od XIV wieku majestatycznie panująca nad miastem. Zamek widać praktycznie z każdego miejsca, ale najlepiej z centrum miasta lub podczas spaceru na pobliskie wzgórze. My mieliśmy szczęście widzieć tę warownię z okien pobliskiego Hotelu Kamienica. Dla fotografów, szczególnie w okresie letnim, mury zamkowe są zmorą nie do pokonania, gdyż "zazdrosne" drzewa XIX- wiecznego parku przysłaniają detale architektoniczne.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Na początku naszej opowieści prosimy nie mylić nazwy Zamek Nidzica (woj. warmińsko-mazurskie) z zamkiem w Niedzicy (woj. małopolskie).
Tylko trochę historii
Budowlę rozpoczęto ok. 1370 roku z rozkazu wielkiego mistrza Zakonu Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie Winrycha von Kniprode. Jak długo go budowano, tego dokładnie nie wiemy, wiemy natomiast, że podstawowym budulcem był kamień polny, cegła i glina. Dziś widać niemal wszystkie plomby wstawiane, jak klocki Lego, okiennice, gotyckie portale i drzwi starannie dopasowane do całości tej majestatycznej budowli.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Gotycka twierdza, położona na wysokim wzgórzu, prawdopodobnie stanęła w miejscu XIII- wiecznego grodziska.*
*/Przypuszczalnie w latach 1266-68 zbudowano w tym miejscu drewniano-ziemną fortalicję, która pełniła funkcję siedziby komornika podległego początkowo komturii dzierzgońskiej, a po 1341 komturowi w Ostródzie. Budowla ta otrzymała nazwę Neidenberg - Zamek nad Nidą i zajmowała teren późniejszego, wschodniego przedzamcza, choć jej pierwotny układ pozostaje nieznany. /źródło: zamkipolskie.com/
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Warownia otoczono licznymi moczarami była znaczącą twierdzą państwa krzyżackiego. Nie dziwi zatem fakt, iż była siedzibą komtura i prokuratorów (urzędnicy państwa zakonnego). Jednak 8 lipca 1410 roku miasteczko wraz zamkiem zostało przejęte przez króla Władysława Jagiełłę... dodajmy bez walki. Nikłą załogę stanowiło wtedy kilku barci zakonnych, reszta wyruszyła w stronę Lubawy.*
*/ Krzyżacy wyruszyli do Lubawy w lipcu 1410 roku, aby skoncentrować swoje główne siły i stawić czoła maszerującej w głąb państwa krzyżackiego armii polsko-litewskiej.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Dopiero we wrześniu 1410 roku miasto wróciło w ręce Krzyżaków. Już w lipcu 1414 roku rycerze króla Jagiełły rozpoczęli drugie oblężenie Nidzicy. Finał był korzystny dla króla, ale walki były zacięte i wyczerpujące. W walkach zginęło ponad 400 wojowników.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Przewodnik, który oprowadzał naszą wycieczkę, z dużą dozą pewności powiedział, że król Jagiełło przebywał na zamku. Być może dlatego wspinając się pod strome wzniesienie na podzamcze, turyści muszą zauważyć biały jak mąka pomnik króla Jagiełły (wzniesiony w 1961 roku). Niestety jest w dość kiepskim stanie, nie jest też majstersztykiem rzeźbiarskiego sznytu.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
W komnatach zamkowych (nielicznych udostępnionych do zwiedzania) można jednak podziwiać trofea ze zwycięskiej bitwy pod Grunwaldem, jak również artefakty z pola bitwy pod Tannenbergiem (1914 ).
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Wojska Napoleona dość długo stacjonowały w zamku
W karty historii Nidzicy i zamku wpisały swoją militarną obecność wojska Cesarstwa Francji. Niestety, ten etap nie należy do chwały francuskiego oręża. Przypomnijmy, że gen. Józef Zajączek (stopień generalski dostał od samego Napoleona, a jego nazwisko jest na Łuku Triumfalnym) rozkazał urządzić w murach zamku lazaret (przed wyprawą na Moskwę).
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Wojska Napoleona stacjonowały na zamku od 1806 do 1813 roku (ostatni żołnierze Napoleona opuścili zamek w sierpniu 1913 roku). Na ten stan zareagowali Kozacy dońscy z błogosławieństwem rosyjskiego cara.* To kolejny - mniej chlubny - okres zamku w Nidzicy, który nie oparł się zniszczeniom, dużym zniszczeniom.*
*/ W trakcie kampanii antynapoleońskiej w Prusach Wschodnich, stacjonujące tam lub operujące oddziały kozackie wsławiły się bezwzględnością i siały spustoszenie w okolicznych miejscowościach. Kozacy dopuszczali się licznych grabieży i gwałtów m.in. w samej Nidzicy oraz okolicznym Janowie.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com/ pomnik Ferdynanda Thimoteusa Gregoroviusa i jego syna Juliusza...
Pierwsza odbudowa zniszczonego zamku odbyła się w 1830 roku dzięki Ferdynandowi Gregoroviusowi, radcy sądowemu. Urządzono wtedy w zamku siedzibę ważnych urzędów (w tym sąd), wygospodarowano przestrzeń na mieszkania służbowe (a nawet piekarnię i stajnię), jak również przygotowano zalążek więzienia. Okres I wojny światowej nie był łaskawy dla zamku, który pozbawiony gospodarza popadał w ruinę.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
II wojna świtowa - kolejne zniszczenia wyrządziła Armia Czerwona
II wojna światowa to kolejny zły okres dla zamku. Zimą 1945 roku Armia Czerwona ostrzelała zamek wyrządzając poważne szkody. O kradzieżach dzieł sztuki czy innych cennych artefaktów nie możemy powiedzieć wiele - przewodnik pominął ten temat, ale grabieże, gwałty (na kobietach w różnym wieku), rozstrzeliwania były na porządku dziennym.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com/ reflektarz, sala reprezentacyjna obecnie...
W 1949 obiekt odgruzowano, trzy lata później ruszyły pierwsze prace zabezpieczające. Pełną restaurację zabytku, łącznie z konserwacją zachowanych malowideł w kaplicy i refektarzu rozpoczęto w 1961 roku i zakończono w 1965.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com/ św. Weronika, fresk
Zamek w Nidzicy - ciekawostki:
- W 1410 roku polskie chorągwie przemieszczały się w głąb państwa polskiego (Działdowo, Grunwald, Lubawa). Król Władysław Jagiełło dwukrotnie zdobywał zamek ze swoimi zbrojnymi rycerzami... z powodzeniem (ale też stratami swoich wojowników);
- Na przestrzeni kolejnych lat zamek w Nidzicy często zmieniał właścicieli. Przejął go Związek Pruski, aby następnie przekazać go czeskim wojskom. Warowna budowla była wielokrotnie przebudowywana;
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
- Pod koniec XVI wieku w narożach zewnętrznego muru powstały dwie basteje. Wtedy także powstało drugie podzamcze obok wcześniejszego... średniowiecznego. Podczas wojen polsko-szwedzkich zamek został zajęty przez Szwedów. W roku 1656 był oblegany przez Tatarów wspierających wojska króla polskiego Jana Kazimierza. Po wycofaniu się Szwedów nidzicki zamek był mocno zdewastowany. Został odbudowany w XVIII wieku, ale stracił swe militarne znaczenie. Zaczął podupadać i powoli chylić się ku ruinie. Przyczynił się do tego wielki pożar miasta w roku 1784; całkowitemu zniszczeniu uległo drugie XVI- wieczne podzamcze;
- Dzieła zniszczenia dopełniły z stacjonujące na zamku wojska napoleońskie w roku 1812 i jeszcze w sierpniu 1813 r.;
- W 1945 roku zamek został zbombardowany przez naszych „wyzwolicieli”. Ruiną pozostawał aż do lat sześćdziesiątych XX wieku, na szczęście zapadła decyzja o jego odbudowaniu;
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com/ reflektarz, ozdobny sufit...
- W komnatach można podziwiać freski z XIV i XV wieku. Środkowa część odgrywała wówczas rolę refektarza, a na ścianie (dziś) widać malowidło przedstawiające św. Weronikę w adoracji aniołów;
- Na przełomie średniowiecza i renesansu na zamkowym dziedzińcu znajdowała się studnia, dzięki której rezydujący tutaj notable, Mazurzy, rzemieślnicy mieli łatwy dostęp do wody. Zamek mający funkcje obronne musiał w tamtym czasie mieć źródło wody pitnej.
- Obecnie zamek stanowi połączenie centrum kultury, sztuki i rozrywki. Na jego terenie odbywają się liczne eventy, wystawy czy koncerty. Znajduje się tutaj również bractwo rycerskie, pracownia rzeźby oraz Nidzicki Ośrodek Kultury;
- Znajdujące się na terenie zamku Muzeum Ziemi Nidzickiej to miejsce, w którym można poznać nie tylko historię samego zamku, ale również jego okolic. Znajdują się tutaj pamiątki związane z historią miasta, które pamiętają czasy pruskie, pierwszą i drugą wojnę światową;
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
- Zamek stoi pośrodku gęstego i atrakcyjnego parku w stylu parków dziewiętnastowiecznych. Jest to doskonałe miejsce na spacer w rodzinnym gronie, tym bardziej, że płatny jest tylko wstęp do wewnętrznego muzeum;
- Na poddaszu zamku znajdują się oryginalne krużganki. Wyróżniają się tutaj również gotyckie okna w formie łuków, jak również (w podobnym stylu) gotyckie ornamenty z osadzonymi (zbrojonymi metalem) drzwiami;
- W piwnicach zamku znajdowało się dawniej prywatne więzienie. Jak wiele budowli tego typu w całej Europie, zamek na przestrzeni lat przyjmował różne funkcje w zależności od potrzeb. Dziś jest tu hotel zamkowy, restauracja i dwa parkingi.
- Jeden z donatorów zaangażowanych w odbudowę zamku, po zniszczeniach wojsk napoleońskich, radca sądowy Ferdynand Tymoteusz Gregorovius, postawił - przed odbudową - jeden warunek dla potomnych - chciał mieć swój pomnik. Jego pomnik (w formie grobowca-pomnika w zamkowym parku) wzniesiono dopiero w 1912 roku, razem z nim pochowany jest tu jego syn Juliusz;
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
- W jednej z sal muzealnych znajduje się kopia aktu nadania praw miejskich Nidzicy. Oryginalny akt lokacyjny Nidzicy (wówczas Neidenburg) wydany 7 grudnia 1381 roku przez wielkiego mistrza krzyżackiego Winrycha von Kniprode nie zachował się w oryginale – dokument ten zaginął w czasach wojen (prawdopodobnie w trakcie wojny głodowej w 1414 r.);
- Dokument z 1420 roku - z powodu zaginięcia pierwotnego przywileju, prawa miejskie na prawie chełmińskim zostały miastu oficjalnie odnowione w 1420 roku.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Informacje o zwiedzaniu:
- Bilet normalny: 22 zł;
- Bilet ulgowy: 17 zł;
- Grupy zorganizowane: 17 zł od osoby + 170 zł opłata za przewodnika (wymagana wcześniejsza rezerwacja);
- Bilet Full (zamek + Galeria Baszta): 27 zł normalny, 20 zł ulgowy;
- Galeria Baszta osobno: 7 zł normalny, 5 zł ulgowy;
- Zwiedzanie odbywa się co godzinę;
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com/ Na zdjęciu gotycki , wielokrotnie rozglifiony portal ostrołukowy z drzwiami okutymi kratownicą . Glify zdobione są cegłą. Rozglifienie to bardzo typowy dla średniowiecza sposób niwelowania grubości murów przy otworach drzwiowych i okiennych./ źródło: Małgorzata Maciejewska, historyk sztuki/
- Zwiedzanie z zewnątrz + podzamcze - bezpłatne;
- W niedzielę (okres wakacyjny) zamek był także otwarty dla zwiedzających;
- Na miejscu restauracja i hotel zamkowy.
redakcja autoflesz.com
Źródło: przewodnik zamkowy, historia zamku wyd. skrócone, zamkipolskie.com